نظام مالیاتی کشور طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین بزنگاههای تحول ساختاری خود رسیده است؛ تحولی که ریشههای آن را باید در پیوند میان سیاستگذاری مالی، حکمرانی دادهمحور و گسترش زیرساختهای فناورانه جستوجو کرد. تغییرات گسترده در محیط اقتصادی، پیچیدهتر شدن مناسبات مالی و افزایش حجم مبادلات، دولت را ناگزیر کرده است تا برای حفظ کارآمدی نظام مالیاتی، از رویکردهای سنتی فاصله بگیرد و به سمت استفاده از فناوریهای نوین حرکت کند.
در این مسیر، حرکت به سوی شفافسازی جریانهای اقتصادی، کاهش اتکا به روشهای سنتی تشخیص و وصول مالیات و افزایش کارایی نظارت، موجب شده است که فناوری اطلاعات از یک ابزار پشتیبان، به عنصری تعیینکننده در معماری نظام مالیاتی کشور تبدیل شود.
یکی از اهداف کلیدی این تحول ساختاری، ارتقای شفافیت اقتصادی و مقابله با پدیدههایی همچون فرار مالیاتی و گسترش اقتصاد زیرزمینی است. در نظامهای سنتی، شناسایی مؤدیان، تشخیص درآمد واقعی و وصول مالیات، عمدتاً بر پایه خوداظهاری و بررسیهای موردی انجام میشد؛ روندی که زمینه بروز خطا، سلیقهگرایی و حتی فساد اداری را فراهم میکرد.
اما با توسعه سامانههای الکترونیکی و یکپارچهسازی پایگاههای داده، امکان رصد دقیقتر فعالیتهای اقتصادی فراهم شده است. در این ساختار جدید، اطلاعات مالی مؤدیان از منابع مختلف گردآوری و تحلیل میشود و این رویکرد دادهمحور، بستر تصمیمگیری عادلانهتر و مبتنی بر واقعیت را در نظام مالیاتی تقویت میکند.
در کنار افزایش شفافیت، بهرهگیری از فناوری اطلاعات نقش مهمی در ارتقای کارایی و کاهش هزینههای اجرایی نظام مالیاتی ایفا میکند. دیجیتالی شدن فرآیندها، از ثبتنام مؤدیان و ارسال اظهارنامهها گرفته تا مراحل تشخیص، اعتراض و وصول مالیات، باعث کاهش بروکراسی اداری، تسریع در انجام امور و کاهش مراجعات حضوری شده است.
این تحول نهتنها منجر به صرفهجویی در منابع انسانی و مالی دولت میشود، بلکه رضایت مؤدیان را نیز افزایش داده و سطح تعامل میان دولت و شهروندان را بهبود میبخشد.
در این میان، شرکتهای معتمد مالیاتی نقش کلیدی در استقرار و توسعه نظام مالیاتی هوشمند ایفا میکنند. این شرکتها با تکیه بر دادههای مالیاتی متقن و بهرهگیری از فناوریهای نوین، گامهای مؤثری در جهت فاصله گرفتن از رویههای سنتی و حرکت به سمت نوآوری در نظام مالیاتی کشور برداشتهاند؛ روندی که در نهایت به افزایش شفافیت در این حوزه منجر میشود.
در همین رابطه، امیر کشورزاد، فعال حوزه اقتصاد دیجیتال و فناوری مالیاتی، در گفتوگو با ... درباره ضرورت تحول در نظام مالیاتی کشور اظهار کرد: تحول نظام مالیاتی در سالهای اخیر، بیش از هر چیز به کیفیت زیرساختهای فناورانه و بازیگران پیادهساز آن وابسته بوده است. استقرار سامانه مؤدیان و پایانههای فروشگاهی صرفاً یک پروژه نرمافزاری یا اجرایی نیست، بلکه بخشی از فرآیند بازتعریف حکمرانی دادهمحور در اقتصاد ایران به شمار میرود.
وی توضیح داد: شرکتهای معتمد در این فرآیند، نقش واسط میان سیاستگذار و اجرا را بر عهده گرفتهاند، اما تجربه چند سال اخیر نشان میدهد که همه شرکتهای فعال در این حوزه از سطح توانمندی و ماهیت یکسانی برخوردار نیستند. برخی صرفاً در سطح اجرای الزامات باقی ماندهاند، در حالی که برخی دیگر به سمت توسعه راهکار، تولید فناوری و حل مسائل پیچیده حرکت کردهاند.
این فعال حوزه اقتصاد دیجیتال افزود: ارتقای اخیر یکی از شرکتهای معتمد به بالاترین سطح شرکتهای دانشبنیان از نوع فناور، این تمایز را بهطور عینی نشان میدهد. نظام ارزیابی شرکتهای دانشبنیان فناور، بر شاخصهایی همچون عمق فناوری، توان حل مسئله در مقیاس ملی، تیم تخصصی و اثرگذاری واقعی در اکوسیستم استوار است؛ شاخصهایی که تحقق آنها صرفاً با ارائه خدمات اجرایی امکانپذیر نیست.
کشورزاد خاطرنشان کرد: این رویداد را میتوان نشانه ورود شرکتهای معتمد به مرحلهای جدید دانست؛ مرحلهای که در آن رقابت دیگر بر سر تعداد صورتحساب، تعداد مشتری یا قیمت خدمات نیست، بلکه بر سر کیفیت فناوری، معماری راهکار و میزان ارزشافزوده دانشی شکل میگیرد. تعمیم این رویکرد میتواند به ارتقای استانداردهای کل صنعت و کاهش ریسکهای سیستمی در اجرای سیاستهای مالیاتی منجر شود.
وی همچنین تأکید کرد: از منظر سیاستگذاری، حضور شرکتهای معتمد در ردههای بالای دانشبنیان، پیام روشنی برای نهاد ناظر و سازمان امور مالیاتی دارد؛ اینکه برونسپاری هوشمند به بخش خصوصی فناور، در صورت طراحی صحیح، نهتنها موجب کاهش هزینهها میشود، بلکه کیفیت حکمرانی و سطح اعتماد عمومی را نیز ارتقا میدهد.
این فعال حوزه اقتصاد دیجیتال در پایان گفت: آینده این حوزه بیش از هر زمان دیگری به تفکیک میان «مجری مقررات» و «بازیگر فناور» وابسته است؛ تفکیکی که اگر مبنای تصمیمگیری، رتبهبندی و حتی تنظیم مقررات قرار گیرد، میتواند مسیر تحول دیجیتال نظام مالیاتی کشور را شفافتر و پایدارتر کند.
